مکان یابی بهینه مراکز مدیریت و پشتیبانی بحران با استفاده از الگو های تصمیم گیری چندمعیاره (مطالعه موردی شهر ساری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور

2 عضو هیئت علمی دانشکده علوم و فنون فارابی

3 کارشناس ارشد پدافند غیرعامل

چکیده

مدیریت بر بحران ها باید در موقعیت مکانی خاصی انجام شود که از آن به عنوان مراکز مدیریت بحران یاد می شود. از موارد مهم قبل از احداث این مراکز، مطالعه، بررسی و انتخاب مکان جغرافیایی مناسب برای استقرار این نوع کاربری است. بررسی استقرار این مراکز در شهر ساری، اولین شهر در نظام سلسله مراتبی شهری مازندران با بالاترین نرخ رشد جمعیت و وقوع بی شمار حوادث طبیعی و غیرطبیعی در طول تاریخ به عنوان مسئله اصلی موردمطالعه قرار گرفت. هدف اصلی پژوهش «مکان یابی بهینه مراکز مدیریت و پشتیبانی بحران شهر ساری به منظور کاهش مخاطرات محیطی» است که در این راستا، ابتدا عوامل و معیارهای موثر با مطالعات کتابخانه ای، مراجعه به خبرگان و بهره گیری از روش دلفی، شناسایی، سپس نسبت به اولویت بندی هریک از عوامل و معیارهای موثر با استفاده از روش ای‎اچ‎پی که یکی از روش های مرسوم تصمیم گیری چندمعیاره است اقدام و درنهایت با پاسخ به سوال اصلی، مکان بهینه با استفاده از سامانه جی آی اس انتخاب می شود. مطالعه ما فرضیه ندارد چون صرفا در پی شناسایی متغیرها است نه روابط بین آن ها و نوع این پژوهش به دلیل ماهیت آن توصیفی - کاربردی است. روش گردآوری اطلاعات شامل؛ بررسی های کتابخانه ای و پیمایش های میدانی و ابزار گردآوری ؛ فیش برداری، پرسش نامه(باز و بسته) و مشاهده و نحوه تجزیه وتحلیل، روش کمی است. جامعه آماری را ۳۲ نفر از صاحب نظران تشکیل داده که با توجه به مراجعه به خبرگان از کل جامعه سرشماری می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

ptimal location of crisis management centers and backup using multi-criteria decision making patterns ( Case study, City of Sari)

نویسندگان [English]

  • asadollah divsalar 1
  • mehdi khajeamiri 2
  • hosseinali mohammadi shirkelaei 3
چکیده [English]

Management in crisis should be done in the position for manegment crisis which is referred to as crisis management center. Before among important cases constructing these centers is examining and selecting the appropriate geographical place for establishing this type of utility. The main purpose of this study is: To optimize location of management crisis and backup centers of Sari for mitigating the environmental risks, to do so , firstly, influential factors and criteria are identified through library studies by going to experts and use of Delphi method, then one prioritizes each one of influential factors and criteria using AHP method as one of conventional methods of multi-criteria decision making methods, finally through answering the main question, the optimized location is singled out using GIS system. This study isnt hypothesis as it merely identifies the variables not the relation between them and the type of this study due to its nature is descriptive-practical. Data collection method includes: library reviews and field survey and collection tool is note-taking, questionnaire (open and closed) and the analysis method is quantitative. Statistical population is consisted of 32 people of experts and as one inquires the experts, entire population is used.

کلیدواژه‌ها [English]

  • location Crisis management crisis Access Efficacy
اسلامی، علیرضا. (1385). مکان‌یابی مراکز امداد و اسکان (نمونه موردی: منطقه یک شهرداری تهران)، دومین اجلاس بین‌المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیرمترقبه طبیعی، تهران، نشر پژوهشگاه علوم انسانی.
افرازه، عباس، رضا زنجیرانی و مهدی نجفی. (1386). مکان‌یابی و مدیریت موجودی مراکز مدیریت بحران، پنجمین اجلاس ملی مهندسی صنایع، تهران، نشر پژوهشگاه علوم انسانی.
توکلی، مهدی و هدایت توکلی. (1390). مدیریت بحران با رویکردی بر واحدهای صنعتی، چاپ سوم، تهران، نشر آتی‌نگر.
حافظ‌نیا، محمدرضا. (1384). مقدمه‌ای بر روش پژوهش در علوم انسانی، چاپ یازدهم، تهران، نشر سمت.
حسینی امینی، حسن و طاهر پریزادی. (1389). مفاهیم بنیادین در پدافند غیرعامل با تأکید بر شهر و ناحیه، چاپ اول، تهران، نشر اندیشه کهن‌پرداز.
خواجه امیری، مهدی. (1389). روش پژوهش علمی کاربردی، چاپ اول، تهران، نشر دانشکده علوم و فنون فارابی.
دلاور، محمودرضا و محمدرضا ملک. (1384). یک سامانه اطلاعات مکانی همراه برای امداد و جمع‌آوری اطلاعات بحران، دومین همایش پژوهشی مدیریت امدادونجات، تهران.
سهامی، حبیب‌اله. (1386). آمایش و مکان‌یابی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
فرزام‌شاد، مصطفی و مجتبی عراقی‌زاده. (1391). مبانی برنامه‌ریزی و طراحی شهر امن از منظر پدافندغیرعامل، چاپ اول، اصفهان، انتشارات علم آفرین.
محمودزاده، امیر. (1386). بحران و مدیریت بحران، چاپ هفتم، اصفهان، انتشارات گلهای محمدی.
مدیری، مهدی و خسرو خواجه. (1384). اشاره‌ای به سامانه اطلاعات جغرافیایی برای برنامه‌ریزی در سطح محلی، چاپ چهارم، تهران، نشر سازمان جغرافیای نیروهای مسلح.
هاشمی فشارکی، سید جواد و غلامرضا جلالی فراهانی. (1390). ضرورت‌ها و الزامات دفاع غیرعامل در شهر، اولین همایش شهرسازی و معماری با رویکرد پدافندغیرعامل، تهران، نشر دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
احمر لویی، محمدحسین. (1391). «تهدیدها و اقدامات پدافند غیرعامل»، فصلنامه مهندسی و مدیریت پدافند غیرعامل، تهران، تیر 1391، دانشگاه جامع امام حسین(ع).
بهرام‌پور، مهدی و محمدرضا بمانیان. (1391). « تبیین الگوی جانمایی پایگاه مدیریت بحران با استفاده از GIS (نمونه موردی شهر تهران منطقه 3)»، دو فصلنامه مدیریت بحران، سال اول، شماره 1.
خسروی، محمد؛ موسوی، سید محمدجواد؛ خاکساری رفسنجانی، علی. ( 1390). ارائه الگویی جهت مکان‌یابی اثربخش مراکز مدیریت بحران شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: منطقه 6 شهرداری اصفهان)، نشریه مشهد پژوهی، سال سوم، شماره 4.
شجاع عراقی، مهناز؛ تولایی، سیمین و ضیائیان، پرویز. (1391). مکان‌یابی بهینه پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی(مطالعه موردی منطقه 6 تهران)، نشریه مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال سوم، شماره 10.
کریمی کردآبادی، مرتضی؛ خلیلی، یاسر. ( 1393). تحلیل ملاحظات ژئومورفولوژیکی در مکان‌یابی مراکز نظامی، ‌نشریه آمایش سرزمین، دوره ششم، شماره اول.
معاونت فنی سازمان پدافند غیرعامل کشور. (1392). آئین‌نامه ضوابط پدافند غیرعامل در مکان‌یابی مراکز حیاتی و حساس، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
Henry C. Hightower, June Kawaguchi, Gabriela Y. Solis. (2003). Guidelines on Cultural Diversity and Ddisaster Management. The Disaster Preparedness Resources Centre, the University of British Columbia