تبیین نقش پدافند غیرعامل در ارتقاء امنیت دفاعی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری امنیت ملی دانشگاه عالی دفاع ملی

2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه تهران

3 دانش آموخته پدافند غیرعامل دانشکده علوم و فنون فارابی

چکیده

جمهوری اسلامی ایران همواره رویکرد دفاعی را در تامین امنیت بر رویکرد تهاجمی مقدم داشته و در این راستا از راهبردهای گوناگونی بهره گرفته است؛ یکی از این راهبردها تقویت و ارتقای توان داخلی و تمرکز بر محیط داخل بوده است. در این مسیر بنا برفرض محقق، پدافند غیرعامل به عنوان یکی از روش های کم هزینه و پرثمر می تواند نقش مناسبی ایفا نماید. سوال اصلی این پژوهش عبارتست از پدافند غیرعامل چگونه در ارتقاء امنیت دفاعی جمهوری اسلامی ایران نقش ایفا می کند؟ و فرضیه این پژوهش، عبارتست ازپدافند غیرعامل با کاهش آسیب پذیری، افزایش بازدارندگی و مدیریت بحران منجر به ارتقاء امنیت دفاعی کشور می شود. علاوه بر آن دراین تحقیق، نقش پدافند غیرعامل را در امنیت دفاعی با استفاده از روش همبستگی موردبررسی قرار داده است که در این راستا از طریق میدانی و امکانات کتابخانه ای داده ها گردآوری و پرسشنامه ای محقق ساخته، مشتمل بر ۲۰ سوال تنظیم و بین اعضای جامعه نمونه توزیع گردید. روایی پرسشنامه تحقیق از روش روایی صوری و اعتبار پرسشنامه نیز با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه گردید که ضریب برابر ۹۲/۰ نشان از اعتبار بالا و قابل قبول پرسشنامه دارد. نتایج حاصل از بررسی داده های حاصل از پرسشنامه با استفاده از آزمون آماری خی‎دو نشان می دهد که «پدافند غیرعامل با کارکردهای کاهش آسیب پذیری، افزایش بازدارندگی و مدیریت بحران می تواند به ارتقاء امنیت دفاعی ج.ا.ایران منجر شود».

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the role of passive defense in promoting the defensive security of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • abbas faraj pour 1
  • mehdi bigdelo 2
  • ali malakouti khah 3
چکیده [English]

The Islamic Republic of Iran has always preferred a defense approach to offensive approach in order to securing its border, and has used a variety of strategies; one of these strategies has been to strengthen internal capacity and to focus on the internal environment. In this way, passive defense can play an important role as an inexpensive and productive way. The main question of this study is that: how passive defense plays a role in promoting the security of the Islamic Republic of Iran? And the hypothesis of this research is that passive defense with the reduction of vulnerability, increased deterrence and crisis management lead to the promotion of defense security in the country. In addition, in this study, the role of passive defense in the defensive security has been investigated using correlation method. In this regard, through field and library studies, a researcher-made questionnaire including 20 questions was developed and distributed among members of the sample society. The validity of the questionnaire was approved using the face validity method, and the reliability of the questionnaire was determined as 0.92 using Cronbach's alpha, which shows the high reliability and credibility of the questionnaire. The results of the data from the questionnaires, using the Chi square test, indicate that "passive defense with vulnerability reduction functions, increasing deterrence, and crisis management can lead to the improvement of defensive security of the Islamic Republic of Iran."

کلیدواژه‌ها [English]

  • defense security passive defense deterrence crisis management
قرآن مجید (سوره آل‌عمران- آیه 130).
اسکندری، حمید (1389)؛ دانستنی‌های پدافند غیرعامل، تهران: بوستان حمید.
اصغریان جدی، احمد (1386)؛ الزامات معمارانه در دفاع غیرعامل پایدار، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
افتخاری، اصغر و نصری، قدیر (1383)؛ روش و نظریه در امنیت پژوهی- پژوهشکده مطالعات راهبردی.
اکبری، عباس (1385)؛ پدافند غیرعامل: آشنایی با اقدامات کشورها، تهران: معاونت پدافند غیرعامل قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا (ص).
بوزان، باری- مردم، دولت‌ها، هراس (1378)؛ تهران، ترجمه و انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پژوهشکده مطالعاتی راهبردی (1381)؛ گزارش پژوهشی مفهوم‌شناسی امنیت (شرحی بر تهدیدات امنیتی).
تریف، تری و دیگران (1383)؛ مطالعات امنیتی نوین، مترجمان علیرضا طیب و وحید بزرگی، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
ته‌امی، سیدمجتبی (1376)؛ امنیت ملی؛ دکترین و سیاست‌های دفاعی و امنیتی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
تهدیدات قدرت ملی، شاخص‌ها و ابعاد، گروه مطالعاتی امنیت، (1387)، انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
جعفری، محمد و کاظم‌پور، ذکریا (1392)؛ پدافند غیرعامل از تصمیم‌سازی تا تصمیم‌گیری مدیران، انتشارات شهید صیاد شیرازی.
جلالی، غلامرضا و همکاران (1384)؛ کتاب بررسی جنگ‌های آینده، دانشگاه عالی دفاع ملی.
جمالی (1384)؛ بررسی اقتصادی آمریکا با رویکرد جنگ آینده، دانشگاه دفاع ملی.
حاتمی، هوشنگ، (1384)، بررسی نظامی آمریکا با رویکرد جنگ آینده، دانشگاه دفاع ملی.
خورشیدی، عباس و قریشی، سیدحمیدرضا (1386)؛ «راهنمای تدوین رساله و پایان‌نامه تحصیلی»، یسطرون، تهران، چاپ دوم.
رزم‌خواه، محمدرضا (1384)؛ استراتژی جامع جمهوری اسلامی ایران در مقابله با تهدیدات آینده، دانشگاه دفاع ملی.
روشندل، جلیل (1374)؛ امنیت ملی و نظام بین‌الملل، تهران، انتشارات سمت.
رفعتی، حمیدرضا (1390)؛ «راهنمای نگارش پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد»، معاونت پژوهش دانشکده فارابی، تهران، چاپ دوم.
عبدا... خانی، علی (1382)؛ نظریه‌های امنیت مقدمه‌ای بر طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی (1)، تهران، انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ابرار معاصر.
عصاریان نژاد، حسین (1381)؛ جویشی بر امنیت ملی- دانشکده علوم و فنون فارابی- تهران
فردرو، محسن و رضایی، علی‌اکبر و مصطفوی، سید محمدرضا (1388)؛ ارزش‌های دینی حاکم بر دفاع غیرعامل. (چاپ اول). تهران: انتشارات عابد.
ماندل، رابرت (1377)؛ چهره متغیر امنیت ملی- ترجمه پژوهشکده راهبردی- تهران.
موحدی‌نیا، جعفر (1388)؛ اصول و مبانی پدافند غیرعامل (چاپ چهارم). تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
مؤمنی، منصور (1386)؛ «تحلیل داده‌های آماری با استفاده از SPSS»، کتاب نو، تهران، چاپ اول.
نباتی، عزت‌الله (1389)؛ پدافند غیرعامل با رویکرد به حوزه تهدیدات. تهران: مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیاد شیرازی.
نوروزی، محمدتقی (۱۳۸۵)؛ فرهنگ دفاعی- امنیتی، تهران، نشر سنا.
نیازی‌تبار، حسن (1387)؛ پدافند غیرعامل و تسلیحات کشتارجمعی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
پایان‌نامه محمدصادق بیک پور با عنوان «آسیب‌پذیری‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران از منظر پدافند غیرعامل»
پایان‌نامه محمدرحیم کریمی با عنوان «اقدامات پدافند غیرعامل پالایشگاه تهران در برابر تهاجم هوایی»
پایان‌نامه شاهرخ شهرام با عنوان «نقش پدافند غیرعامل در تقلیل آسیب‌پذیری یگان‌های قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء آجا در برابر تهدیدات نظامی امریکا»
پایان‌نامه اسماعیل آقامحمد کاشی با عنوان «ارزیابی اقدامات پدافند غیرعامل در حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی کشور»
پایان‌نامه مهدی دانشگر با عنوان «تهدیدشناسی سدهای در حال بهره‌برداری با رویکرد پدافند غیرعامل- مطالعه موردی سد کرج»
پایان‌نامه کرم اله کرانی با عنوان «نقش هوانیروز در مدیریت بحران زلزله در شهر تهران با رویکرد پدافند غیرعامل»
پایان‌نامه وحید حشمتیان با عنوان «برنامه‌ریزی وزارت آموزش‌وپرورش درزمینۀ آموزش پدافند غیرعامل»
امینیان، بهادر (1371)؛ تحول مفهوم امنیت ملی- مجله سیاست دفاعی- سال اول شماره 1
درویشی، فرهاد (1371)؛ کلیاتی پیرامون امنیت ملی- فصلنامه بررسی‌های نظامی سال سوم شماره 12، تهران، دانشکده فرماندهی و ستاد.
درویشی سه تلانی (1374)؛ تهدیدات امنیت ملی یک چارچوب نظری-. مجله سیاست دفاعی- شماره 10 و 11 – سال سوم.
رمضانی، مهدی (۱۳۸۷)؛ «استتار در نبردهای زمینی آینده»، همایش سراسری هسته رزم زمینی، تهران: پژوهشکده علوم و فناوری مهام.
جلالی، غلامرضا (1386)؛ استراتژی پدافند غیرعامل، همایش پدافند غیرعامل، مجله اسوه، بسیج مهندسین.
حسینی، سیدناصر (1383)؛ بررسی مظاهر و ابعاد تهدیدات: تهدیدات جغرافیایی (مرزی، درون‌مرزی، برون‌مرزی) - دانشگاه عالی دفاع ملی، اجلاس درسی.
طباطبایی، سید ابوالقاسم (۱۳۸۱)؛ «مرور اجمالی دفاع غیرعامل»، فصلنامه مهندسی سنگر، شماره ۷.
متیو، ریچارد و شامبوگ، جرج (1378)؛ تهدیدهای فرامرزی و آسیب‌پذیری‌های ملی- ترجمه مجتبی عطارزاده- فصلنامه مطالعات راهبردی- شماره سوم.
آئین‌نامه اجرایی بند 11 ماده 121 قانون برنامه چهارم توسعه، (1384).
آئین‌نامه حریم امنیتی اماکن نظامی و انتظامی، ستاد کل نیروهای مسلح.
http: //bashgah.net/
http: //dictionary.reference.com/
http: //en.wikipedia.org/
http: //fa.wikipedia.org/
http: //infrastructure.gov.ir/
http: //iranpolitics.blogfa.com/
http: //iranusa.blogfa.com/
http: //heartagram.blogfa.com
http: //paydarymelli.ir/
http: //civil، omran.blogfa.com/
http: //civildefence.ie/
http: //civilica.ir/
http: // energytribune.com/
http: //military.ir/
http: //nfp41.ch/
http: //pakistan.gov.pk/
http: //varuna.ch/
http: //verifysustainability.com/