مبانی فقهی در پیشگیری از تروریسم سایبری بر مبنای اصول پدافند غیرعامل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران

2 گروه حقوق، دانشکده علوم‌ انسانی، دانشگاه مراغه، آذربایجان شرقی

چکیده

گسترش و نفوذ فنّاوری‌های سایبری و وابستگی‌های روزمره زندگی بشر به آن سبب شده است تا مبارزه با رخدادهای مخرب در بستر این فضا از اولویت‌های دولت‌ها و کشورها در جهت برقراری نظم و امنیت و آسایش و رفاه مردم قرار بگیرد. وقوع جرائم سنتی با شیوه و چهره‌های پیچیده در بستر فضای سایبر در نظم و امنیت و حقوق کنونی کشورها و جوامع اثر منفی داشته و امنیت ملی را تحت تأثیر قرارمی‌دهد. تروریسم در بستر فضای سایبر ازجمله جرائم سنتی است که با پیچیدگی این فضا، شکل‌های مختلفی به خود گرفته است و سبب از بین بردن زیرساخت‌ها، مبانی فرهنگی و اجتماعی و وارونه نشان‌دادن حقایق می‌شود. در مکتب اسلام، ضرورت و اهمیت پدافند غیرعامل همواره موردنظر قرار گرفته است. امروزه توجه به موضوع استفاده از ظرفیت‌های پدافند غیرعامل، سبب افزایش نیروی دفاعی و قدرت بازدارندگی کشور در مقابل هر نوع تهدیدی از سوی دشمن خواهد شد. بنابراین این پژوهش با هدف تبیین نقش پدافند غیرعامل در بازدارندگی از جنگ بر اساس قواعد فقهی که در جایگاه خود دارای اصول ارزشمندی هستند، می‌تواند با ارائه راهکارهایی از وقوع تروریسم سایبری جلوگیری کند. پرسش اصلی این تحقیق عبارت است از این‌که مبانی فقهی در جهت پیشگیری از تروریسم سایبری در جهت اصول پدافند غیرعامل چیست؟ پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای انجام‌گرفته است.روزه پیشگیری از پدیده ناگوار تروریسم سایبری، اصلی‌ترین دغدغه دولت ایران است که در مقررات و قوانین نیز به مسائلی در باب آن اشاره ‌شده  است که ازجمله سند توسعه و چشم‌اندازهای ملی و قوانین کیفری نیز مؤید آن است. در باب فقه نیز بر اساس قواعد فقهی – مانند قاعده لاضرر، نفی سبیل و قاعده دفاع مشروع - می‌توان لزوم پی‌ریزی مبانی پیشگیرانه در قوانین و مقررات و برنامه‌های اجرایی در جهت نیل به آن مستفاد می‌گردد. بی‌شک اقدامات پیشگیرانه مانند سخت نمودن دسترسی به زیرساخت‌ها، فرهنگ‌سازی‌های پیشگیرانه در جرائم سایبر به‌خصوص تروریسم، آموزش‌های همگانی و تصویب مقررات اجرایی در جهت نیل به اهداف پیشگیری از این پدیده میسر بوده و تقنین مقررات کیفری مناسب و سخت‌گیرانه افتراقی در مسئله تروریسم سایبر، ضمن وجود در قوانین و مقررات ایران، تکمیل و تدقیق آن نیز لازمه مبارزه با این پدیده در جهت حفظ نظم و امنیت پایدار است. هم‌چنین به‌رغم عدم تکاپوی مجازات و جرم‌انگاری‌های مقرر در جرائم سایبری، پیشنهاد به وضع قوانین جدید در این خصوص می‌گردد و در غالب پدافند غیرعامل، ضروری است اقداماتی در مقابل حملات تروریستی سایبری اعمال گردد. افزایش سطح امنیت سامانه‌های دولتی، بومی‌سازی نرم‌افزارهای رایانه‌ای و محدودیت دسترسی افراد غیرمرتبط به زیرساخت‌های اساسی و ... مانع از انجام این نوع اقدامات می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The jurisprudential underpinnings for preventing cyberterrorism based on passive defense concepts

نویسندگان [English]

  • Ali Jelvegar 1
  • Sepideh Bouzari 2
چکیده [English]

The growth and penetration of cyber technologies, as well as the daily interdependence of human existence, have made combating damaging events one of the top concerns of governments and countries in order to restore order, security, and people's comfort and well-being. The emergence of classic crimes using advanced means and figures in cyberspace has a severe impact on the present order, security, and rights of countries and societies, as well as national security. Cyberspace terrorism is a conventional crime that has evolved with the complexity of the digital environment, resulting in the destruction of infrastructure, cultural and social underpinnings, and a complete reversal of reality. The Islamic tradition has long regarded passive defense as necessary and important. Currently, focusing on passive defensive capabilities will strengthen the country's defense force and deter any type of hostile threat. Therefore, this research, which aims to explain the role of passive defense in deterring war using jurisprudence norms and valuable concepts, has the potential to prevent cyber terrorism by proposing remedies. The primary research question is: What are the jurisprudential bases for preventing cyber terrorism based on passive defense principles? The current study employed a descriptive-analytical approach, with data gathered at a library. Today, the Iranian government's primary priority is preventing the unfortunate phenomenon of cyber terrorism, as stated in rules and laws and confirmed by the development document, national perspectives, and criminal laws. In the field of jurisprudence, jurisprudential rules such as the rule of harmlessness, negation of mustache, and the rule of justifiable defense can be utilized to construct preventative foundations in laws and regulations, as well as administrative initiatives. Without a doubt, steps that can be taken to stop this from happening include making it harder to get to infrastructure, promoting a culture of preventing cyber-crimes, especially terrorism, educating the public, and putting in place executive regulations are all important. It is also important to make sure that cyber terrorism is dealt with by strict and appropriate criminal laws that do not discriminate. Iran's laws and regulations must be completed and verified to combat this phenomenon and ensure stable order and security. Moreover, despite the scarcity of efforts to prosecute and sanction cybercrimes, the study is proposing new legislation in this domain, and it must incorporate safeguards against cyberterrorist attacks into most passive defenses. Increasing the security of government systems, localizing computer software, preventing unrelated people's access to basic infrastructure, and so on all help to prevent such actions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cyber-terrorism
  • passive defense
  • jurisprudential underpinnings
  • preventive
  1. منابع

    1. اخباری، محمد؛ احمدی مقدم، محمدعلی (1393). بررسی پدافند غیرعامل در مدیریت شهری. فصلنامه ژئوپلیتیک، 10 (2)، ص 69-36.
    2. ارجمند دانش، جعفر (1398). واکاوی مبانی فقهی پدافند غیرعامل با تکیه‌بر قواعد فقهی از دیدگاه امام خمینی (ره)، دومین کنفرانس ملی پدافند سایبری.
    3. الهی منش، محمدرضا؛ سدره‌نشین، ابوالفضل (1391). محشای قانون جرائم رایانه‌ای، تهران: مجد.
    4. ایزدی فرد، علی‌اکبر؛ حسین نژاد، مجتبی (1393). بررسی فقهی افساد فی‌الارض اینترنتی. فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 12(44)، ص 56-29.
    5. بجنوردی، سید محمد (1368). القواعد الفقیه، جلد 5، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
    6. بلوردی، طیبه؛ طیارپور احمدی، مطهره (1401). اقدامات دولت در ایجاد امنیت سایبری. فصلنامه دستاوردهای نوین در حقوق عمومی، 1 (4)، ص 76- 64.
    7. جلالی فراهانی، امیرحسین (۱۳۸۳). پیشگیری از جرائم رایانه‌ای. مجله حقوقی دادگستر، 68 (47)، ص 119- 87.
    8. جلالی فراهانی، امیرحسین (1389). درآمدی بر آیین دادرسی کیفری جرائم سایبری، چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی.
    9. جوان جعفری، عبدالرضا؛ سیدزاده ثانی، مهدی (1391). رهنمودهای عملی پیشگیری از جرم، معاونت پیشگیری از وقوع جرم قوهٔ قضاییه، تهران: میزان.
    10. چمنی، ساسان؛ ریاضی، وحید (1402). بررسی مقایسه دفاع مشروع از نگاه اسلام و حقوق بین‌الملل. نشریه علمی دفاعی سیاست، سال 32 (4)، ص 107- 87.
    11. خانعلی پور واجارگاه، سکینه (1390). پیشگیری فنی از جرم، تهران، میزان.
    12. رفیعی، حسن رضا (1400). پدافند غیرعامل از دیدگاه اسلام و راهکارهای اجرایی آن در ناجا (مطالعه موردی فرماندهی انتظامی استان خراسان جنوبی). فصلنامه علمی امنیت ملی، 11 (41)، ص 186- 159.
    13. زیبر، اولریش (1390). جرائم رایانه‌ای، چاپ دوم، مترجمان: بختیاروند، مصطفی و رحیمی مقدم، احمد تهران: گنج دانش.
    14. سبزواری، حجت و رضازاده سلطان‌آباد، محمد (1399). پیشگیری غیرکیفری از تهدیدات امنیت ملی در راستای تروریسم سایبری، پژوهش‌های جرم‌شناختی پلیس، دوره 1، شماره 1، ص 25- 1.
    15. سیستانی، سید علی (1372). قاعده لاضرر و لاضرر، قم: مکتبه آیت‌الله‌العظمی سیستانی.
    16. زیبر، اولریش (1390). جرائم رایانه‌ای، چاپ دوم، تهران: گنج دانش.
    17. عباچی، مریم (1383)، پیشگیری از بزهکاری و بزه دیدگی کودکان، مجله حقوقی دادگستری، 68 (47)، ص 86- 49.
    18. علوی، سید محمود، (1387). مبانی فقهی روابط بین‌الملل، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم.
    19. فخلعی، محمد تقی؛ تاری مرادی، احسان (1385). مبانی و احکام فقهی محیط‌زیست. مطالعات اسلامی. نشریه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مشهد، شماره 71، ص 66- 31.
    20. قرائتی، محسن (1374). تفسیر نور، ج 2، 5، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    21. کاووسی، فاطمه؛ سوادکوهی ماهفروجکی، صالح (1402). تروریسم سایبری علیه ایران و راه‌های پیشگیری از آن، دومین کنفرانس ملی آسیب‌های اجتماعی و روانی با تأکید بر علوم رفتاری.
    22. مرادی، صادق؛ شکرچی زاده، محسن؛ نقش، امیررضا؛ غلامحسین، مسعود (1401). تهدیدات و جرائم سایبری علیه امنیت و چالش‌های پیش‌رو، دوره دوم، شماره اول، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، ص 50- 37.
    23. مصباح، محمد سعید؛ صدقی، علی (1397). واکاوی ابعاد فقهی قاعده نفی سبیل. دومین کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون.
    24. مقدسی، مهدی؛ حسین نژاد کریمی، سید علی (1398). سایبر تروریسم و نقش پدافند سایبری در مقابله با آن، دومین کنفرانس ملی پدافند سایبری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه.
    25. مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه، جلد 4، 7، 14، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    26. مکارم شیرازی، ناصر و گروهی از نویسندگان (1387). دائره‌المعارف فقه مقارن، جلد 1، قم، انتشارات علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
    27. مکارم شیرازی، ناصر (1411 ق). قواعد الفقهیه، قم: مدرسه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام).
    28. موسوی خمینی، روح‌الله (1366). تحریرالوسیله، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه قم.
    29. میربد، لیلا؛ سلیمی، صادق؛ نیاورانی، صابر؛ زمانی، سید قاسم (1398). تروریسم سایبری: نقض حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین، ویژه‌نامه حقوق بشر و حقوق شهروندی، مجله حقوق پزشکی، 13، ص 240- 223.
    30. نیازپور، امیرحسین (1389). حقوق پیشگیری از بزهکاری در ایران. مجله حقوقی دادگستری، 68 (49- 48)، ص 226- 169.
    31. یزدانی، علی؛ احمری، حسین؛ ورجایی پور، حسین (1400). سلامت اجتماع، افساد فی‌الارض و محاربه از منظر فقه و حقوق اسلامی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، 12 (45)، ص 342- 325.
    32. Boyd, D.M & Ellison, N. B. (January 01, 2007). Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship. Journal of computer-mediated communication, 13, 1.