نقش محور مقاومت در تحولات امنیتی ساختار ژئوپلیتیک جنوب غرب آسیا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی

2 دانشیار گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی

3 دانشیار گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی تهران- ایران.

4 دانشیار علوم سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی- ایران

5 استادیار مدیریت راهبردی نظامی دانشکده فرماندهی و ستاد آجا – ایران

چکیده

محور مقاومت در جنوب غرب آسیا، که به‌عنوان یک بازیگر قدرت و در قالب یک نیروی ژئوپلیتیکی، در کنش‌ها و برهم‌کنش‌های منطقه‌ای، مؤثر است، در مناسبات قدرت، موجب دگرگونی و پویایی تحولات امنیتی منطقه شده است. این پژوهش بر آن است تا با بررسی نقش محور مقاومت در تغییرات و تحولات امنیتی منطقه، ارزیابی و چشم‌انداز واقع‌بینانه از جایگاه محور مقاومت در هرم قدرت و امنیت منطقه ونیز چگونگی وضعیت آن در امنیت‌سازی و برقراری امنیت پایدار، ترسیم شود. چراکه محور مقاومت، با اقدامات و راهبردهای خود، توانسته است خود را به‌عنوان بازیگر اصلی، مهم و اساسی در منطقه جنوب غرب آسیا، معرفی کند و نقش مهمی در قطبش قدرت و موازنه امنیتی و تعادل قوا و تهدید داشته باشد؛ ازاین‌رو می‌تواند در همه معادلات و مناسبات قدرت و امنیت، در هرم قدرت منطقه، نقش مطلوبی را احراز کند؛ لکن ضروری است برای تداوم توسعه خود، در حوزه گفتمان‌سازی، و بهره‌برداری از انطباق ژئواکونومیکی و ژئوکالچری و تقویت بازدارندگی، فرصت‌ها و تهدیدها و نقاط قوت و ضعف این محور شناسایی و موردبررسی قرار گیرد؛ ازاین‌رو در این پژوهش، در قالب پارادایم تفسیری و به روش کیفی، ضمن جمع‌آوری اسناد و مدارک و مطالعه منابع کتابخانه‌ای، مصاحبهٔ نیمه‌ساختاریافته با تعداد 27 نفر از نخبگان و صاحب‌نظران انجام شده و با استخراج داده‌ها، شاخص‌ها، مؤلفه‌ها و ابعاد موضوع، جایگاه، نحوه سیاست‌گذاری، راهبردها و وضعیت کنونی محور مقاومت در قبال تحولات امنیتی ساختار ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا، تبیین شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The axis of resistance's function in Southwest Asia's geopolitical structure's security developments

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mohammad Javad Seyyid Fard 1
  • Ataullah Abdi 2
  • Hossein Rabiei 3
  • Davood Gharayegg Zandi 4
  • Ali Jahanshahi 5
چکیده [English]

The axis of resistance in Southwest Asia, as a significant actor and geopolitical force, has had a substantial impact on regional actions and interactions. It has played a crucial role in shaping the transformation and dynamics of power relations in regional security developments. The goal of this study is to evaluate the impact of the axis of resistance on regional security changes and developments. It aims to provide a realistic assessment and perspective on the axis of resistance's position in the region's power and security hierarchy, as well as its role in ensuring and maintaining stable security. The axis of resistance has established itself as a key player in Southwest Asia, influencing power dynamics, security balance, and the overall regional landscape. It has successfully positioned itself at the top of the power pyramid, enabling it to play a significant role in power and security equations. To keep its growth going, though, it's important to look at the threats and opportunities, as well as the pros and cons of this axis in terms of creating discourse, adapting to geo-economic and geo-cultural changes, and making deterrence stronger. This research employed both an interpretative paradigm and a qualitative method. The data was collected through document analysis and studying library resources. Additionally, 27 elites and experts participated in a semi-structured interview. The purpose was to extract data, indicators, components, and dimensions related to the subject, position, policy-making process, strategies, and the current situation of the axis of resistance against security developments in the geopolitical structure of Southwest Asia.

مراجع

  • منابع

     

    • آدمی، علی، کشاورز مقدم، الهام (1394) جایگاه مجموعه امنیتی محور مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال چهارم، شماره 14، تابستان 1394، صص 1 – 19.
    • آل غفور، م.ت (1380)، خاستگاه فرهنگ سیاسی ایران معاصر، فصلنامه سیاست، سال چهارم، شماره 16، صص 35-60.
    • بوزان، باری (1381)، خاورمیانه ساختاری همیشه کنش زا، فصلنامه سیاست خارجی، سال 16، شماره 3، صص 633-680.
    • بوزان، باری؛ ویور، الی (1388) مناطق و قدرت‌ها، ترجمه رحمان قهرمان پور، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • بوزان، باری (1390) مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • حافظ‌نیا، محمدرضا (1389) نظریه ساختار ژئوپلیتیکی در حال ظهور جهان، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره 6 شماره 3، چاپ 19، پاییز 1389، صص 1-8.
    • حافظ‌نیا، محمدرضا (1393) اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
    • حشمت‌زاده، م (1387)، تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشور همسایه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • خراسانی، صدیقه؛ متقی، ابراهیم و بای، عبدالرضا (1399)، قطبی‌شدن امنیت منطقه‌ای و ژئوپلیتیک آشوب در خاورمیانه، فصلنامه علوم سیاسی، سال 23، شماره 89، بهار 1399، صص 49-78.
    • رسولی ثانی آبادی، الهام، روستایی، مجتبی (1398) مؤلفه‌های تهدید و ارعاب اعراب و اسرائیل در برابر محور مقاومت، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، شماره 97، پاییز 1398، صص 113 – 134.
    • سلیمانی، باقر، اسماعیل‌زاده، علی (1399)، ضرورت و چگونگی حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش و محور مقاومت با تأکید بر منظومه فکری امامین انقلاب اسلامی، دو فصلنامه تربیت پاسدار انقلاب اسلامی شماره 19، دوره 9
    • عبدالله خانی، علی (1399)، نظریه‌های امنیت، تهران: انتشارت مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ابرار معاصر ایران.
    • قاسمی، بهزاد (1397)، ژئوپولیتیک محور مقاومت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بر اساس گفتمان انقلاب اسلامی، مجله آفاق امنیت شماره 38، دوره 11
    • قربانی، مصطفی، غفاری، سلیمان، کارگر شورکی، علی (1399) راهبرد نگاری نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران در محور مقاومت با تحلیل SWOT، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال نهم، شماره 1، پیاپی 33، بهار 1399، صص 155 -176.
    • کاویانی‌راد، مراد (1397) امنیت زیست‌محیطی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • کوهن، سائول برنارد (1387) ژئوپلیتیک نظام جهانی، ترجمه عباس کاردان، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ابرار معاصر ایران.
    • لطیفیان، سعیده (1391) استراتژی و روش‌های برنامه‌ریزی استراتژیک، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
    • لیک، دیوید ای، مورگان، پاتریک ام (1381)، نظم‌های منطقه‌ای – امنیت‌سازی در جهانی نوین، ترجمه سید جلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • مبینی، محمد، قاسمی، بهزاد (1398)، دستاوردهای مقاومت اسلامی لبنان در منظومه فکری سیدحسن نصرالله و تاثیر آن بر امنیت محور مقاومت، فصلنامه علمی پژوهشی آفاق امنیت شماره 44، دوره 12
    • متقی، ابراهیم (1392)، تحول رهیافت موازنه قدرت در نظم‌های منطقه‌ای: هویت گرایی در برابر ساختارگرایی، فصلنامه راهبرد، سال 22، شماره 67، تابستان 1392، صص 165-192.
    • متقی، افشین، رشیدی، مصطفی (1392)، تبیین ژئوپلیتیکی الگوی اسلام‌گرایی در جهان اسلام از منظر برساخت‌گرایی، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره 34، پاییز 1392، صص 109-128.
    • مجتهد زاده، پیروز (1400) جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، چاپ نهم، تهران: سمت.
    • محمدی مهر، غلامرضا (1387)، روش تحلیل محتوا (راهنمای عملی تحقیق)، تهران، انتشارات گنجینه علوم انسانی – دانش نگار.
    • هالستی، کی جی (1388)، مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل، ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ ششم.

    منابع خارجی:       

    • Abatudu, M. (2001), Reflections on Early 21st Century Africa, In Adesida O. and Oted Eds. Africa Voices and Africa Visions, ed. Upsala: The Nordsic African Institute..
    • Andersen, Morten Skumsrud. (2018), The Balance of Power, The Eneyclopedia of Diplomacy, Edited By Gorden Martel. Pp:1-12 (6 AAUG 2018), Norway: NUPI.
    • Busby,Joshua W. (2009), Climate Cange National Security, An Agenda for Action. Council on Foreign Relation S. Publisher, Council on Foreign Relation Press.
    • Buzan,Barry, Charles,Jones, Richard,Little. (1993), The Logic of Anarchy.NewYork, Columbia University Press. Pp:36-135.
    • Buzan, Barry,Waever, Ole, Wild, Jap.D. (1998), Security: A New Framework For Analysis, London: Lynne Rinner: 1998.
    • Colucci,Lamont. (2018), Bewar Irans Axis Of Resistance, at: usnews.com, Feb.23,2018.
    • Evera, Van, Stephen. (1998), offense – Defense and The Causes of War, International Security, Vol.12.No.4. (Spring,1998).
    • Friedman, George. (2011), Syria, Iran and the balance of Power in the Middle East, 22, dec 2011, www trafor.com.
    • Hansen, Birthe. (2000), Unipolurity and The Middle East, Richmond: Curzon,2000.
    • Heidari,G. (2005), Outlook of World”s Geopolitics in the twenty frsth Century, International Security Book3,Oportunitis, threat and challenge for Islamic Republic of Iran. Tehran: Abrar Moaser Tehran Publications. [ in Persian].
    • Holmes,R & B.Gan. (2005), Nonviolence in Theory and Practice, Long Grove: Wave Land Press.
    • Ikenberry,G.John. (2002), America Unrivaled: The Future of The Balance of Power. Ithaca,N.Y: Cornell University Press.
    • Jolly,R & Basuray, D. (2007), Human Security: National Perspectives and Global Agendas, Journal of International Development, Vol 19.
    • Kirschner, Adele J. Tiroch, Katrin. (2012), The Water of Euphrates and Tigris: An International Law Perspective. International Negotiation, Volume14, Issue2, tmay2009, Pages: 301 – 361.
    • Kutler,Staley. (2003), Dictionary of American History, London: Tomson Gale Publifhing.
    • Mc Glinchey, Stephen & Waltera,Rosie & Scheinpflug,Christian. (2017), International Relations Theory. International Relation Publishing,Bristol.England.
    • Nikola, Martin. (2014), Political Participation and Governance Effectiveness: Does Participation Matter? Journal of Charles University. No, 12.
    • Schweller, Randall. L. (2016), The Balance of Power in World Politics, Oxford Research Encyclopedias. Politics Publisher: Oxford University Press, 20 June 2016.
    • Shanebrook J. & Richard Halting. (2003), Proliferation of Long-Range Ballistic Missiles, Bulletin of Science Technoligy & Society.
    • Soltaninejad,Mohammad. (2018), Coalition-Building in Iran’s Foreign Policy: Understanding the ‘Axis of Resistance’, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, DOI: 10.1080/19448953.2018.150629. 06 Sep 2018.
    • Tilebein, Meike. (2006), Comlex Adaptive Systems Approach to Efficiency and Innovation, Kybernetes. Vol,35,No.718.
    • Utgoff,Victor. (2002), Poliferation, Missile Defense and American Ambitions, Survival 44(2): 85-102.
پدافند غیرعامل و امنیت
دوره 12، شماره 43
تیر 1402
صفحه 89-112

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار