عوامل تهدیدکننده امنیت نظامی در شاهنامه فردوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا گروه زبان و ادبیات فارسی واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی

2 هیئت‌علمی دانشگاه آزاد تهران شمال

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی عوامل تهدیدکننده امنیت نظامی در شاهنامه فردوسی است. به همین منظور این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بررسی مضمون ابیات شاهنامه، درصدد پاسخ به چیستی تهدیدات وجودی امنیت نظامی در شاهنامه فردوسی است. شاهنامه مهم‌ترین کتابی است که به بیان تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران باستان پرداخته است؛ پس با ژرف‌نگری در آن می‌توان مؤلفه‌های تهدیدکننده امنیت نظامی را بررسی کرد و از نگرش حکیمانه فردوسی در مواجهه با چالش‌های امنیتی بهره برد. نتایج، بیانگر آن است که فردوسی در این اثر بی‌بدیل، چشم‌انداز امنیتی جامعه را در ابعاد گوناگون به‌ویژه نظامی به‌خوبی ترسیم کرده است. با واکاوی داستان‌های شاهنامه می‌توان مؤلفه‌هایی را که در ایجاد حس تهدید و آسیب‌پذیری امنیت نظامی کشور اثرگذار بوده‌اند و زمینه منطقی را برای امنیتی‌کردن موضوعات فراهم کرده‌اند، در چهار گروه قرار داد که عبارتند از: توانایی‌های نظامی میان رقبا و تغییر در این مناسبات، جغرافیای سرزمین از طریق بعد و پهنه جغرافیایی، عوامل تاریخی باوجود پیشینه تلخ و خاطرات ناخوشایند درگیری‌های گذشته، عوامل سیاسی و میزان شناخت و هماهنگی بازیگران سیاسی. بدین‌ترتیب با شناخت بنیان‌های فکری ایرانیان باستان در شیوه تحقق و تداوم امنیت نظامی می‌توان زمینه تهدیدها و آسیب‌پذیری‌های نظامی کشور را معرفی کرد و به حاکمان و دولت‌مردان برای اتخاذ تدابیر اضطراری در برابر تهدیدات مختلف و تداوم امنیت نظامی کشور یاری رساند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Threatening factors for military security in Ferdowsi's Shahnameh

نویسندگان [English]

  • Vahideh Touhidkhah 1
  • Zahra Ghoroghi 2
  • Soraya Razeghi 2
چکیده [English]

The objective of this study is to examine the issues that represent a threat to military security in Ferdowsi's Shahnameh. This research aims to address the existential risks to military security in Ferdowsi's Shahnameh through a descriptive-analytical approach. To achieve this goal, it will examine the content of Shahnameh's verses. The Shahnameh is a paramount literary work that provides a comprehensive account of the political and social history of ancient Iran. Hence, by conducting a thorough analysis, the study scrutinizes the factors that pose a risk to military security and capitalize on Ferdowsi's astute approach to confronting security difficulties. The results indicate that Ferdowsi has effectively depicted the security aspect of society, particularly in relation to the military, in this exceptional piece of writing. Through a careful examination of the Shahnameh's narratives, it can identify four distinct categories that contribute to the creation of a perceived sense of danger and vulnerability to the country's military security. These categories include the assessment of military capabilities among rival factions, the dynamics of their changing relationships, and the geographical factors associated with the land. Geographical variables, historical circumstances, political factors, and the level of recognition and coordination among political players all contribute to the overall understanding and analysis of past conflicts and their impact. Therefore, understanding the intellectual basis of ancient Iranians in terms of achieving and preserving military security can enable the identification of the country's military threats and weaknesses. This knowledge can assist leaders and policymakers in implementing urgent measures to counter various threats and safeguard the nation's military security.

کلیدواژه‌ها [English]

  • security
  • military security
  • threat
  • Shahnameh Ferdowsi
  • منابع

    • احمدی، مسلم (1390)، راهبردها و تفکرات جنگی ایرانیان در شاهنامه، فصلنامه مدیریت نظامی، شماره 42، صص 180-147.
    • اسپریگنز، توماس (1382)، فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمه: فرهنگ رجایی، تهران، آگاه.
    • استراوس، انسلم و کربین، جولیت (1391)، مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای، ترجمه: ابراهیم افشار، تهران، نشر نی.
    • افتخاری، اصغر (1395)، مراحل بنیادین اندیشه در مطالعات امنیت ملی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • امیدوارنیا، محمدجواد (1381)، امنیت در قرن بیست‌ویکم، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
    • انوری، حسن (1389)، ایران در شاهنامه، مجله بخارا، شماره 77-78، صص 32-42.
    • بوزان، باری (1378)، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • ______ و همکاران (1386)، چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه: علیرضا طیب، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • پهلوان، چنگیز (1366)، اندیشه‌های سیاسی، تهران، کتیبه و پاپیروس.
    • تریف، تری و همکاران (1383)، مطالعات امنیتی نوین، ترجمه: علیرضا طیب و وحید بزرگی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • جوادی، جواد (1370)، فریدونیان، ضحاکیان و مزدکیان، تهران، مؤلف.
    • جوانشیر (میزانی)، فرج‌الله (1380)، حماسه داد: بحثی در محتوای سیاسی شاهنامه، تهران، انتشارات جامی.
    • درویشی، فرهاد (1389)، ابعاد امنیت در اندیشه و آراء امام خمینی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 3، صص 82-55.
    • دهخدا، علی‌اکبر (1341)، لغت‌نامه: فرهنگ متوسط دهخدا، زیر نظر دکتر سید جعفر شهیدی، جلد اول، تهران، مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
    • روشندل، جلیل (1374)، امنیت ملی و نظام بین‌المللی، جلد اول، تهران، نشر آجا.
    • زرین‌کوب، عبدالحسین (1389)، نامورنامه: درباره فردوسی و شاهنامه، تهران، نشر سخن.
    • ___________ (1383)، روزگاران، تهران، سخن.
    • صیفوری، بتول (1392)، نگاهی جامعه‌شناختی به علل و آیین جنگ‌ها در شاهنامه فردوسی، مجله مطالعات ایرانی، شماره 24، صص 217-237.
    • عابدی جعفری، حسن و همکاران (1390)، تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی، نشریه اندیشه مدیریت راهبردی، شماره 2، صص 151-198.
    • فردوسی، ابوالقاسم (1963)، شاهنامه فردوسی، متن انتقادی تحت نظری. ا. برتلس، جلد 1 تا 9، مسکو، انستیتوی ملل آسیا.
    • کرم‌زاده دیزجی، محمدصادق (1394)، امنیت در شاهنامه، تهران، فقه‌الصادق.
    • ماندل، رابرت (1387)، چهره متغیر امنیت ملی، ترجمه: پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • مرادیان، محسن (1401)، مبانی نظری امنیت، تهران، دانشکده علوم و فنون فارابی.
    • مک‌کین‌لای، رابرت‌ دی و لیتل، ریچارد (1380)، امنیت جهانی: رویکردها و نظریه‌ها، ترجمه: اصغر افتخاری، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • ملااحمد، میرزا (1382)، جنگ و صلح در شاهنامه فردوسی، نشریه نامه پارسی، شماره 28، صص 43-85.
    • نولدکه، تئودور (1379)، حماسه ملی ایران، ترجمه: بزرگ علوی با مقدمه سعید نفیسی، تهران، مؤسسه انتشارات نگاه.