نقش رفتار رسانه‌ای خواص در اغتشاشات 1401 با تأکید بر نظریه محرومیت نسبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی سیاسی

2 استادیار سیاست‌گذاری عمومی

3 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد اطلاعات و حفاظت اطلاعات

چکیده

جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب اسلامی، همواره با هجمه‌های نظامی و تهدیدات اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای از سوی دشمنان مواجه بوده است که باعث بروز بحران‌های اجتماعی، سیاسی و درنهایت بحران‌های امنیتی می‌شود. گاهی این هجمه‌ها در قالب اعتراضات و اجتماعات عمومی ظهور پیدا می‌کنند.
مقاله پیش‌رو باهدف بررسی تأثیر رفتار رسانه‌ای خواص در تشدید بحران‌های امنیتی؛ به‌ویژه اغتشاشات سال 1401، در چهارچوب نظریات محرومیت نسبی رابرت‌گر (1990) نگاشته شده است. جامعه آماری پژوهش 40 نفر از متخصصان و کارشناسان رسانه و جامعه‌شناسی است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل شاخص‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه، با استفاده از نرم‌افزار maxqda 2020 کدگذاری باز، انجام و تحلیل داده‌های مصاحبه با روش تحلیل محتوای استقرایی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین شاخص‌های تأثیرگذار رفتار رسانه‌ای خواص در بحث محرومیت نزولی (داشته‌های گذشته) مقایسه جهت‌دار ایران امروزی با حکومت‌های گذشته و برجسته‌سازی نقاط ضعف نظام و سکوت در مواجهه با اخبار است. مهم‌ترین شاخص در ایجاد احساس محرومیت آرزویی (ابزار نیل به توقعات جدید)، القای ناکارآمدی نظام و القای ناامیدی در ایجاد احساس محرومیت پیش‌رونده (انتظارات استمرار بهبود) القای ناکارآمدی و بزرگ‌نمایی سرفصل‌های امنیتی، افزایش شدید انتظارات، عدم بصیرت‌افزایی و حمایت از اغتشاشگران است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Role of the Media Behavior of Elites in the 2022 Unrests with Emphasis on the Relative Deprivation Theory

نویسندگان [English]

  • Mehdi Beigdelo 1
  • Samad Rafatnejad 2
  • Javad Mashhadi 3
2 Assistant Professor of Public Policy
3 M.A. Graduate in Intelligence and Protection
چکیده [English]

Since the victory of the Islamic Revolution, the Islamic Republic of Iran has continually faced military offensives and economic, cultural, social, and media threats from adversaries, which have led to social and political crises, and ultimately to security crises. At times, such hostilities manifest in the form of public protests and gatherings.
The present article aims to examine the impact of the media behavior of elites in exacerbating security crises—particularly the 2022 unrest—within the framework of Robert Gurr’s (1990) Relative Deprivation Theory. The study population consists of 40 experts in media and sociology. To analyze the indicators obtained from interviews, open coding was conducted using MAXQDA 2020 software, and the interview data were analyzed through inductive content analysis.
The findings reveal that, in the domain of decremental deprivation (losses relative to the past), the most influential indicators of elites’ media behavior include making directional comparisons between contemporary Iran and pre-revolutionary governments, highlighting the system’s weaknesses, and remaining silent in the face of news. In the domain of aspirational deprivation (tools for attaining new expectations), the key indicator is promoting perceptions of governmental inefficiency. In the domain of progressive deprivation (expectations of continued improvement), the influential indicators include reinforcing perceptions of inefficiency, amplifying security-related issues, sharply raising public expectations, failing to promote political insight, and supporting rioters.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Media Behavior
  • Elites
  • Security Crisis
  • 2022 Unrests

مراجع

  1. ابطحی، سید حسین؛ یاوری بافقی، امیرحسین و اسماعیلی، احمدرضا (1390)، طراحی مدل پیش‌نگری بحران‌های اجتماعی به‌منظور پیشگیری از آن‌ها توسط ناجا، فصلنامه نظم و امنیت انتظامی، دوره 4، شماره 4: صص 1-33.
  2. احمدوند، علی‌محمد؛ اشراق، حمیدرضا و کریمی خوزانی، علی (1397)، مدیریت بحران‌های اجتماعی (اعتصاب، تظاهرات اعتراض‌آمیز و...) با رویکرد پلیس جامعه‌محور، توسعه‌سازمانی پلیس، شماره 40، صص 128-113.
  3. احمدی طباطبایی، سید محمدرضا؛ اسدی، مهدی (1396). بررسی تأثیر عملکرد نخبگان سیاسی بر فرآیند پیشرفت سیاسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی-پژوهشی رهیافت انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 40.
  4. اسکندری، علی (1379). ماهنامه همراه، عوام و خواص از دیدگاه نهج‌البلاغه؛ https: //farsi. khamenei. ir/others-article?id=9912
  5. اسملسر، نیل (1380)؛ تئوری رفتار جمعی، ترجمه رضا دژاکام، تهران، مؤسسه یافته‌های نوین.
  6. الیاسی، محمدحسین (1380)، تحلیل روان‌شناختی رفتارهای جمعی اعتراض‌آمیز، سمینار داخلی، تهران، دانشگاه امام حسین (ع).
  7. الیاسی، محمدحسین (1388)، مدیریت بحران، انتشارات معاونت آموزش ناجا- اداره کل متون درسی.
  8. برینتون، کرین (1397)، کالبدشکافی چهار انقلاب، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر نو.
  9. تاجیک، محمدرضا (1379). مدیریت بحران: نقدی بر شیوه‌های تحلیل و تدبیر بحران در ایران، تهران، نشر فرهنگ گفتمان.
  10. توسعه فرهنگ رسانه‌ای برای مقابله با تهدیدات جنگ نرم
  11. توکلی، یعقوب؛ خانی آرانی، الهه (1392)، جامعه‌شناسی خواص و نخبگان سیاسی در جمهوری اسلامی، فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال 2، شماره 7، صص 140-125.
  12. جانسون، چالمرز (1363)، تحول انقلابی، ترجمه حمید الیاسی، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
  13. حسین‌زاده، محمد صالح؛ بیات، بهرام (1398). تحلیل جامعه‌شناختی نقش امنیتی نخبگان سیاسی (قدرت) در ارتقاء امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 59، صص 45-1.
  14. حسینی‌زاده آرانی، سید سعید؛ مرادی، عبدالله؛ وثوقی اصل، اصغر؛ مهتری آرانی، محمد (1400)، تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری و بروز نارضایتی‌های اجتماعی در ایران (موردمطالعه: شهروندان ایرانی)، سال دوازدهم، شماره چهل و سوم، بهار 1401، مقاله هشتم.
  15. حسینی، حسین؛ مقدم‌فر، حمیدرضا و قنبرپور، مصطفی (1393). واکاوی نقش و کارکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی در حوادث انتخابات سال 1388 جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه آفاق امنیت، سال هفتم، شماره 24.
  16. حسینی، سید حسین (1385)، بحران و چگونگی تعریف می‌شود، فصلنامه مدیریت بحران، شماره 3 و 4، تهران، انتشارات دانشگاه امام حسین (ع).
  17. حسینی، سیده صدیقه (1392)، اهداف فرهنگی در جنگ نرم رسانه‌ای (رسانه ملی و الگوها)، قم: صداوسیمای ج.ا. ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی.
  18. خان‌محمدی، سهراب؛ معمارزاده، غلامرضا و وفادار، حسین (1389)، تبیین ابعاد و مؤلفه‌های بحران انتظامی، فصلنامه مدیریت انتظامی، دوره 5، شماره 1
  19. دبلیو پای، لوسین و همکاران (1380)، بحران‌ها و توالی‌ها در توسعه سیاسی، مترجم غلامرضا خواجه سروری، تهران، نشر مطالعات راهبردی.
  20. درخشه، جلال و هراتی، محمدجواد (1392)، مطالعه تطبیقی تأثیر نارضایتی انقلابی بر نظام‌سازی آینده انقلاب در ایران و مصر، دوفصلنامه علمی - پژوهشی دانش سیاسی، دوره 9، شماره 1: صص 18-5.
  21. رجب‌زاده، احمد و طالبان، محمدرضا (1386)، تبیین جامعه‌شناسی بی‌ثباتی سیاسی (مطالعه‌ای بین‌کشوری)، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دوره 15، شماره 57-56: صص 99-53.
  22. رفیع‌پور، فرامرز (1378)، آنومی یا آشفتگی اجتماعی (پژوهشی درزمینۀ پتانسیل آنومی در شهر تهران)، تهران: سروش.
  23. ژورنال بازار و سرمایه، اقتصاد، (1401)، بحران اعتماد؛ اعتراضات و ناآرامی‌های اخیر ریشه در کدام مسائل اجتماعی و اقتصادی دارد؟ شماره 131 (بین‌المللی).
  24. سام دلیری، کاظم، (1382)، سنجش محرومیت نسبی در نظریه تد رابرت‌گر، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال ششم، شماره چهارم، زمستان 1382، شماره 22، صفحات 826-813.
  25. ساوه‌درودی، مصطفی (1395)، بحران و موضوعات آن، تهران، قلم.
  26. .................................. (1400)، هندسه امنیت در مدیریت بحران (با تأکید بر محیط امنیتی ج. ا. ا)، دانشکده علوم و فنون فارابی.
  27. سردارنیا، خلیل‌الله و کیانی، فائزه (1395)، تحلیل بحران سوریه از منظر شکاف‌های اجتماعی، دو فصلنامه علمی- پژوهشی جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 1، صص 158-111.
  28. سیف‌زاده، حسین و گلپایگانی، حسن (1388)، محرومیت نسبی و چرخش رأی در انتخابات دوم خرداد 1376، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 3، 266-247.
  29. شجاع مؤدب، حمیدرضا؛ حسینی تاش، سیدعلی؛ آقایی، محسن و امیری‌مقدم، رضا (1399)، ارائه مدل تحول در چرخه‌های ظهور بحران‌های سیاسی - امنیتی، متأثر از فضای سایبر، فصلنامه علمی امنیت ملی، سال دهم، شماره سی و پنجم.
  30. شریفی، رضا (1388)، بررسی ابعاد روان‌شناختی خشونت‌گرایی جمعیت اغتشاشگر و روش‌های تأثیرگذاری بر آن، فصلنامه مطالعات بسیج، سال دوازدهم، شماره 45، صص 40-5.
  31. صادقیان، خدیجه و علمی، محمود (1394)، بررسی رابطه رضایت اجتماعی با مسئولیت اجتماعی دبیران دبیرستان‌های عجب‌شیر، مطالعات جامعه‌شناسی، دوره 5، شماره 19: صص 38-21.
  32. علومی، فرید و جلیلی، رضا (1399). تأثیر احساس محرومیت نسبی بر گرایش برخی از ساکنان غرب کشور به داعش، شماره 87، 60-33.
  33. عمید، حسن (1388). فرهنگ عمید، تهران، نشر امیرکبیر.
  34. فکوهی، ناصر (1377)، خشونت سیاسی، انتشارات پیام امروز، تهران.
  35. قائدی، محمدرضا؛ مذنب، حسین و امانی، محمدرضا (1400). عوامل مؤثر در بروز بحران امنیتی در شهرهای ایران (کاربست نظریه محرومیت نسبی در تحلیل اعتراضات آبان 1398)، فصلنامه علمی‌پژوهشی - برنامه‌ریزی شهری، سال 12، شماره 46، 182-166.
  36. قربانی، سیدایمان و شیری، دکتر طهمورث (1400). محرومیت نسبی و ظرفیت‌سازی برای بحران اجتماعی: مطالعه موردی حوادث 1396، فصلنامه پژوهش اجتماعی، سال سیزدهم، شماره 51.
  37. کریمیان، علیرضا (1393)، رسانه‌های جمعی، ثبات سیاسی و وقوع انقلاب اسلامی در ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی رهیافت انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 26، 44-23.
  38. الکساندر، ایان و میدن، نیل (1398)، رهنامه عملیان ضدشورش، گروه مترجمین پژوهشکده دکترین و معماری دانا و ترازیابی قدرت، انتشارات دانشگاه دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
  39. کیا، علی‌اصغر (1389)، رسانه‌ها و ثبات سیاسی در ایران، فصلنامه سیاست، شماره 30، زمستان 1389.
  40. گر، تد رابرت (1377)، چرا انسان‌ها شورش می‌کنند؟ ترجمه علی مرشدی زاده، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  41. گروه وحدت فرهنگ سدید (1398)، نظریه محرومیت نسبی و بحران قومی (farhangesadid. com)
  42. معیدفر، سعید و ذهانی، قربانعلی (1384)، بررسی میزان نارضایتی شغلی معلمان و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن (مطالعه موردی معلمان شهر نیشابور)، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره 6، شماره 1: صص 150-135.
  43. یوسفی رامندی، رسول و محمدی، مجید (1401)، تبیین عوامل مؤثر در بروز بحران‌های اجتماعی - امنیتی (مورد مطالعاتی ناآرامی آبان 1398)، نشریه پژوهش‌های سیاست اسلامی، شماره 22، صص 364-336.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار