رویکرد نظام علمی، آموزشی در جمهوری اسلامی ایران به نظریه و نظریه‌پردازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دکترای علوم دفاعی راهبردی، گرایش سیاست دفاعی، دانشگاه عالی دفاع ملی

2 دانش‌آموخته دکتری علوم دفاعی راهبردی، گرایش دفاع ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

دولت مدرن در کشور ایران از حدود صدسال پیش، بر اساس مفهوم «خودمرکزپنداری» (اگوسانتیریزم) و «نظریه مرکز- پیرامون» به‌صورت یک کشور پیرامونی در حاشیه غرب شکل داده شد. از ویژگی‌های کشورهای پیرامونی، وابستگی است. نظام علمی و آموزشی مدرن با همین ویژگی حاشیه‌ای، وابسته نسبت به غرب در ایران ایجاد شد. البته پس از انقلاب، تغییراتی در این عرصه حاصل‌شده و نتایج خوبی نیز به‌دست‌آمده است؛ اما این وضعیت فعلی با وضعیت موردنظر امامین انقلاب فاصله زیادی دارد؛ ازاین‌رو مقاله حاضر درصدد است تا به شناسایی رویکرد نظام علمی، آموزشی در ج.ا.ا ایران به نظریه و نظریه‌پردازی بپردازد. روش پژوهش آمیخته و از نوع کاربردی است. برای دستیابی به هدف بیان‌شده با استفاده از روش کتابخانه‌ای، منابع معتبر فارسی موردمطالعه قرارگرفته و اطلاعات لازم استخراج شده است. به‌منظور اعتبارسنجی یافته‌ها، پرسش‌نامه‌ای محقق ساخته، در دو مرحله بین 60 نفر از خبرگان آشنا به نظریه‌پردازی، به‌عنوان نمونۀ آماری توزیع گردید. یافتۀ کلی پژوهش آن است که انواع رویکرد در نظام علمی، آموزشی در ج.ا.ا ایران به نظریه و نظریه‌پردازی عبارتند از: رویکرد تعلیمی – آموزشی، رویکرد ترویجی، رویکرد تقلیدی، رویکرد تولیدی و رویکرد ترکیبی، البته سه رویکرد اول دارای ویژگی مشترک بوده، رویکرد تولیدی دارای ویژگی خاص خود است و رویکرد ترکیبی نیز تلفیقی از دو ویژگی مذکور را دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Approach of the Scientific and Educational System in the Islamic Republic of Iran to Theory and Theorization

نویسندگان [English]

  • Majid Zeinoddini 1
  • Mohammad Ghandaghi 2
1 دانشیار، دکترای علوم دفاعی راهبردی، گرایش سیاست دفاعی، دانشگاه عالی دفاع ملی
2 دانش‌آموخته دکتری علوم دفاعی راهبردی، گرایش دفاع ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی
چکیده [English]

The modern state in Iran, established approximately a century ago, was shaped as a peripheral country on the margins of the West, based on the concepts of "egocentrism" and the "center-periphery theory." A key characteristic of peripheral countries is dependency. The modern scientific and educational system in Iran was developed with this peripheral and dependent nature relative to the West. Although changes have occurred in this domain following the Islamic Revolution, yielding positive results, the current situation still falls significantly short of the vision articulated by the leaders of the Revolution. Therefore, this article seeks to identify the approach of the scientific and educational system in the Islamic Republic of Iran toward theory and theorization. The research employs a mixed-methods approach with an applied orientation. To achieve the stated objective, credible Persian sources were studied using a library-based method, and relevant information was extracted. To validate the findings, a researcher-designed questionnaire was distributed in two stages among 60 experts familiar with theorization, serving as the statistical sample. The overall finding of the research is that the approaches of the scientific and educational system in the Islamic Republic of Iran to theory and theorization include: educational-instructional approach, promotional approach, imitative approach, productive approach, and combinational approach. The first three approaches share common characteristics, the productive approach has its own distinct features, and the combinational approach integrates elements of both.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Approach
  • Theory
  • Theorization
  • Knowledge Production
  • Scientific Authority
منابع
الف- منابع فارسی
امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) (1403)، حدیث ولایت، لوح فشرده مجموعه رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی تهران، موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
قنداقی، محمد (1403)، نظریه و نظریه‌پردازی (چیستی، چرایی و چگونگی) با الهام از اندیشه‌ها و دیدگاه‌های حضرت امام خمینی (ره) و حضرت امام خامنه‌ای (مدظلّه‌العالی)، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
رهنمایی، سید احمد (1396)، اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی: معیارهای اعتبار و روایی یک نظریه: راهنمایی برای همه رشته‌های علوم انسانی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
زین‌الدینی، مجید (بهار 1403)، الزامات و شرایط تولید علم و نظریه در سپهر اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی دفاع ملی، سال هشتم، شماره 29، ص 236 از 209.
زین‌الدینی، مجید و قنداقی، محمد (تابستان 1402)، الگوی فرایندی نظریه‌پردازی، روشی نو در تولید نظریه، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی دفاع ملی، سال هفتم، شماره 26، ص 348 از 311.
زین‌الدینی، مجید و قنداقی، محمد (پاییز 1401)، موانع و عوامل بازدارنده تولید علم از منظر حضرت امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، شماره 23، ص 174 از 147.
دوست‌پرست ترشیزی، ابوالفضل؛ پور اسد، یعقوب و اصغری، روح‌الله (1393)، ارائه نظام ایده‌سازی و نظریه‌پردازی و کاربردی کردن آن‌ها در حوزه‌های دفاعی و امنیتی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
جانسون، فیل و دوبرلی، ژوان (1391)، فهم مبانی فلسفی پژوهش‌های مدیریت (مترجم حسن دانایی‌فرد). تهران: مؤسسه کتاب نشر مهربان.
دانایی‌فرد، حسن (1389) استراتژی‌های نظریه‌پردازی. تهران: سمت.
دانایی‌فرد، حسن (1389) نظریه‌پردازی: مبانی و روش‌شناسی‌ها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
ب- سایت‌ها
تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل‌دسترسی در وبگاه اینترنتی: www.khamenei.ir