ارزیابی پیامدهای راهبرد سیاسی-امنیتی آمریکا و روسیه بر ژئوپلیتیک غرب آسیا (۲۰۰۰-۲۰۲۰)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی قم

2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه امام صادق

3 دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی قم

چکیده

ژیوپلیتیک غرب آسیا در طی دو دو دهه گذشته و پس از حمله آمریکا به افغانستان و عراق، تحولات بهار عربی و بحران سوریه، دچار دگرگونی‌های عمیقی شده است. بحران‌های فزاینده غرب آسیا همچون بحران هویت، دولت‌های ضعیف و غیردموکراتیک و حتی وابسته، تقابل‌های نیابتی، بحران‌های قومی، مذهبی و سرزمینی، نشانگر ساختار ژیوپلیتیکی غرب آسیا و دگرگونی‌های آن است. دراین شرایط، مداخلات آمریکا، دگرگونی‌های عمیقی در ژیوپلیتیک غرب آسیا به وجود آورده است. از سوی دیگر، ورود بازیگری بین‌المللی همچون روسیه به میدان تحولات غرب آسیا، این وضعیت را پیچیده‌تر کرده و با قدرت‌یابی پوتین در سیاست داخلی روسیه و رشد فزاینده بازیگری روسیه در سیاست جهانی، ژیوپلیتیک غرب آسیا به شدت تحت تاثیر تقابل راهبرد روسیه و آمریکا نیز قرار گرفته است. بر همین اساس، این پژوهش مطابق با چارچوب نظری ریالیسم ساختارگرا، وضعیت ژیوپلتیک غرب آسیا را تا حدودی متاثر از ساختار نظام بین‌الملل و ساختار ژیوپلیتیک غرب آسیا تحلیل می‌کند. در این چارچوب، این مقاله به دنبال پاسخ به این سوال است که راهبرد سیاسی امنیتی آمریکا و روسیه چه تاثیری بر ژیوپلتیک غرب آسیا گذاشته است؟ یافته‌های پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است نشان می‌دهد که راهبرد سیاسی-امنیتی آمریکا و روسیه در غرب آسیا در دو دهه اخیر، سبب تشدید رقابت‌های ژیوپلیتیک، تغییر موازنه قوا، تقویت نقش بازیگران فرو و فراملی در منطقه و بازتوزیع ساختار قدرت در داخل کشورهای غرب آسیا شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing the Implications of the US-Russia Political-Security Strategy on the Geopolitics of West Asia (2000-2020)

نویسندگان [English]

  • MOHSEN SAEIDI 1
  • MEHDI JAVDANI MOGHADAM 2
  • MASHAALLAH HEIDAR POUR 3
چکیده [English]

The geopolitics of West Asia has undergone profound changes over the past two decades, following the US invasion of Afghanistan and Iraq, the developments of the Arab Spring and the Syrian crisis. The growing crises in West Asia, such as identity crises, weak, undemocratic, and even dependent governments, proxy conflicts, ethnic, religious, and territorial crises, reflect the geopolitical structure of West Asia and its transformations. Under these circumstances, US intervention has brought about profound changes in the geopolitics of West Asia. On the other hand, the entry of international actors such as Russia into the West Asian scene has further complicated the situation, and with Putin's rise to power in Russian domestic politics and the growing role of Russia in world politics, West Asian geopolitics has been strongly influenced by Russia-US strategy. Is located. Accordingly, in accordance with the theoretical framework of structuralist realism, this study analyzes the geopolitical situation in West Asia to some extent influenced by the structure of the international system and the geopolitical structure of West Asia. In this context, this article seeks to answer the question of how the US-Russian political-security strategy has affected the geopolitics of West Asia. The findings of the descriptive-analytical study show that the US-Russian political-security strategy in West Asia in the last two decades has intensified geopolitical rivalries, shifted the balance of power, strengthened the role of transnational actors in the region and redistributed power structure. Inside West Asian countries.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Structuralist realism geopolitics of West Asia America Russia balance of power
1. اطهری، سیداسداله و بهمن، شعیب (1390) «روسیه و خاورمیانه جدید، راهبردها و چالش‌ها» مطالعات روابط بین‌الملل، دوره 4 شماره 17، زمستان
2. افضلی، رسول (1385) «پیامدهای ژئوپلیتیکی یازدهم سپتامبر در خاورمیانه» پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 57.
3. باقری، حسین و غلامی، روح‌الله (1396) «راهبرد ایالات متحده آمریکا در قبال بیداری اسلامی مطالعه موردی کشور مصر» پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره 7، شماره 3.
4. برزگر، کیهان و همکاران (1397) «تحولات اخیر جهان عرب، موازنه قوا و گروه‌بندی‌های منطقه‌ای جدید در خاورمیانه» فصلنامه ژئوپولتیک سال چهاردهم شماره 3.
5. بیات، حمیدرضا و همکاران (1399) «تبیین الگوی روابط قدرت‌های منطقه‌ای در بحران ژئوپلیتیکی سوریه»، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره 16، شماره 57
6. جان‌نثار، حمید و کربلایی، فاطمه (1394) «بررسی کارآمدی تئوری محدودیت نسبی تدگر در تحلیل پدیده تروریسم در خاورمیانه» فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره بیست و سوم.
7. چامسکی، نوام و آشکار، ژیلبر (1396) «قدرت ویرانگر (خاورمیانه و سیاست خارجی آمریکا)» مترجم: محمدرضا شیخی محمدی، تهران: انتشارات خرسندی
8. حسینی‌متین، سیدمهدی (1388)«نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد و اثرات آن بر سیاست خارجی آمریکا»، فصلنامه روابط خارجی، دوره 1، شماره 3.
9. دیلمی‌معزی، امین (1391) «سیاست خارجه خاورمیانه‌ای روسیه در دوره‌ی پوتین» مطالعات سیاسی، شماره 16
10. ذاتی، علی (1397) «سیاست آمریکا در جنگ با تروریسم در خاورمیانه و تاثیر آن بر روابط آمریکا و روسیه» پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین
11. زادوخین، آ. گ. (1384) «سیاست خارجی روسیه؛ خودآگاهی و منافع ملی»، ترجمه: مهدی سنایی، تهران، انتشارات ابرار معاصر تهران
12. زهرانی، مصطفی و فرجی‌لوحه‌سرا، تیمور (1395) «رویکرد ژئوپلیتیک فدراسیون روسیه در بحران سوریه» فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 94
13. سریع‌القلم، محمود (1395) «نظام بین‌الملل و ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه» پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دوازدهم، شماره اول.
14. سهرابی، محمد (1396) «تهاجم نظامی آمریکا به عراق و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران» فصلنامه روابط بین‌الملل، سال دهم، شماره 38
15. سهرابی، محمد (1393) «سیاست خارجی روسیه در خاورمیانه» مطالعات روابط بین‌الملل، دوره 7، شماره 25، بهار.
16. شفیعی، نوذر، عطایی و صدیق پهلوانی، مهرداد (1392) «تاثیر حضور آمریکا در افغانستان بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر واقع‌گرایی تهاجمی (2001-2012)» فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 81
17. شهرکی، ماهرخ، حسن راجی، محمد مهدی، طوسی، مهدی، (1398) «رویکرد روسیه در قبال نظم امنیتی خاورمیانه (2010-2018)» فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال چهاردهم، شمارة چهل و هشتم.
18. شیرازی، حبیب‌الله ابوالحسن و سیمبر، رضا (1391) «سیاست و حکومت در خاورمیانه»، تهران: سمت
19. طاهری، ابراهیم و ناقوسی، سنا (1396) «مروری بر سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه با نگاه به آینده» فصلنامه بین‌المللی ژئوپولیتیک، دوره 13، شماره 48، زمستان.
20. غرایاق‌زندی، داود (1386) «راهبردهای امنیتی ایالات متحده در خاورمیانه» تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی
21. قدسی، امیر (1391) «تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه و تقابل استراتژی‌ها» مطالعات بیداری اسلامی سال اول، شماره،1 بهار و تابستان
22. قوام، عبدالعلی (1384)، «روابط بین‌الملل نظریه ها و رویکردها»، تهران: انتشارات سمت.
23. کاویانپور، حسن (1398)، «واکاوی نقش عوامل تاثیرگذار بر الگوی ثبات راهبردی منطقه‌ای ایران در روند ژئوپلیتیک خاورمیانه»، تهران: نیکان
24. کریمی، پریسا و غلامی طهمورث (1396) «سیاست کردی آمریکا و روسیه؛ منافع و امنیت ملی ایران» فصلنامه ژئوپلیتیک، سال سیزدهم، شماره دوم
25. کولایی، الهه و دیگران (1397) «دگرگونی و تداوم در سیاست خاورمیانه‌ای روسیه: رانه‌ها، دستاوردها و چالش‌ها» فصلنامه علمی و پژوهشی رهیافتهای سیاسی و بین الملل، دوره 10، شماره 2
26. کوهن، سائول (1387) «ژئوپلیتیک نظام جهانی» ترجمه عباس کاردان، تهران: انتشارات ابرار معاصر
27. متقی، افشین و عبدالله‌پور، محمدرضا (1398) «نگرشی نو به ژئوپلیتیک خاورمیانه (بنیان‌ها، نظریه‌ها و کنشگران)»، تهران: انجمن ژئوپولتیک ایران
28. مجتهدزاده، پیروز (1381) «سیاست جغرافیایی و جغرافیای سیاسی» تهران، انتشارات سمت.
29. محمدی‌ضیاء، علی و ستوده، محمد (1396) «راهبرد آمریکا و نظم منطقه‌ای خاورمیانه: از هژمونی کلاسیک تا هژمونی ملایم» فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، شماره سی و سوم، زمستان
30. مصلی‌نژاد، عباس (1392) «موازنه راهبردی و سیاست‌گذاری امنیتی روسیه در نظام بین‌الملل» مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره ششم، شماره 2
31. مصلی‌نژاد، عباس (1391) «هویت‌یابی شیعیان و ژئوپلیتیک نوین خاورمیانه» فصلنامه ژئوپلیتیک، سال هشتم، شماره اول
32. مورگنتا، هانس (1374)، «سیاست میان ملت‌ها»، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل وزارت امور خارجه.
33. نوری، علیرضا (1387) «تحولات مفهوم آمریکاستیزی در سیاست خارجی روسیه با تاکید بر سیاست خارجی پوتین» فصلنامه مطالعات راهبردی، سال یازدهم، شماره چهارم.
34. نوری، علیرضا (1398) «موازنه و ثبات دوسطحی در سیاست خاورمیانه‌ای روسیه؛ پیامدها بر امنیت و منافع ایران» فصلنامه مطالعات راهبردی، سال 22، شماره اول.
35. واعظی، محمود (1389) «منافع روسیه و غرب در آسیای مرکزی و قفقاز و نقش تشکل‌های چندجانبه» مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 66
36. والتز، کنت (1382)، «واقع‌گرایی ساختاری پس از جنگ سرد»، تهران: ابرار معاصر.
37. هدایتی شهیدانی، مهدی (1398) «روسیه و نظم نوظهور بین‌المللی (با تاکید بر روابط روسیه ـ آمریکا)» موسسه مطالعات و تحقیقات بین الملی ابرار معاصر ایران
38. Arango, Tim, kareem, fahim (2014) "Iraq again Uses Sunni Tribesmen in Militant war" New York Times.
39. Brennan, Rick, (2014) "Withdrawal Symptoms" Foreign Affairs, Vol. 93, No, 6.
40. Borshchevskaya, Anna (2016) "Russia in the Middle East: Motives, Consequences, Prospects" The Washington Institute, Policy Focus.
41. Filipov, David (2003) "Russia Offers to East Iraq Debt for Oil Contracts" The Boston Globe.
42. Gilead Amos (2020) "Geopolitics Abhors a Vacuum: Why America’s Withdrawal From the Middle East, www.realcleardefense.com
43. Goldberg, Jeffrey (2016) "Goldberg, Interview with Barack Obama" the Atlantic.
44. Grimmett, Richard F. (2011) "Conventional Arms Transfer to Developing Nations 2003-2010" Congressional Research Service
45. Hipp, Van (2012) "Russia's Putin Is making his Moves in Syria and Beyond", Fox News.
46. Kagan, Robert (2004) "Of Paradise and Power: America versus Europe in the New World Order" Knopf.
47. Lando, Ben (2014) "Q&A: Lukoil Overseas President Andrey Kuzyaef", Iraq Oil Report.
48. Landono, Ernesto & Miller, Greg (2015) "U.S Officials Say Syria Is Using Remaining Chemical Weapons Stockpile as Leverage" The Washington Post.
49. Rashed, Dina (2019) "Geography, Resources and the Geopolitics of Middle East Conflicts"https://www.e-ir.info/2019/05/24/geography-resources-and-the-geopolitics-of-middle-east-conflicts/
50. Williams, Carol, J. (2015) "New UN Probe of Syrian Chemical Weapons Use to Name Perpetrators" Los Angeles Times.