نگرشی امنیت پژوهانه به چالش های ناسیونالیسم و فرهنگی مذهبی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

2 استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

3 دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات

4 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

امروزه مسایل مربوط به امنیت و چالش های امنیتی-سیاسی کشورها در مناطق مختلف جهان، بن مایه بسیاری از مسایل و پدیده های جغرافیای سیاسی و ژیوپلیتیک هستند. منطقه خلیج فارس یکی از مناطق جهان است که در آن چالش های امنیتی- سیاسی به خوبی قابل‌مشاهده است. این منطقه، با هشت کشور (ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین) متفاوت و گاه متضاد از نظر ویژگی‏های سرزمینی، جمعیتی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی؛ جزء مناطق پرتنش در میان مجموعه های امنیتی در جهان محسوب می‏شود. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای، اینترنتی و خبرگزاری های مهم بین المللی به تبیین چالش‏های امنیتی- سیاسی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس پرداخته و مورد تجزیه و تحلیل عقلانی قرار داده است. سوال پژوهش نیز اینگونه صورت‏بندی می‏شود که مهم‌ترین چالش‏های امنیتی-سیاسی ایران در منطقه خلیج فارس کدامند؟ در پی پاسخ‌گویی به سوال مطرح شده؛ نتایج تحقیق نشان می دهد که دو  چالش‏ امنیتی- سیاسی مانند ناسیونالیسم (ایران و ناسیونالیسم عرب)، اختلافات مذهبی (اسلام سنی وهابیت و اسلام شیعی ایرانی که ریشه فرهنگی دارند) نظام امنیتی- سیاسی ایران را دچار چالش کرده است؛ بدین ترتیب عوامل مستقیمی که در یافته‏های تحقیق آمده است نیز باید مورد توجه قرار گیرند. چنین عواملی نه تنها برای جمهوری اسلامی ایران چالش های امنیتی-سیاسی را امروزه و در دهه آینده به وجود می آورد، بلکه موانع اصلی شکل گیری یک همگرایی پویا در منطقه خلیج فارس نیز شناخته می شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A security-oriented approach to the challenges of nationalism and cultural-religious The Islamic Republic of Iran in the Persian Gulf region

نویسندگان [English]

  • HASAN ZOLFAGHARI BAKHTARAN 1
  • BAHADOR ZAREI 2
  • MEHDI HOSEIN POUR MOTLAGH 3
  • ARASH GHORBANI SEPEHR 4
چکیده [English]

Today, security issues and security-political challenges of countries in different parts of the world are the basis of many issues and phenomena of political geography and geopolitics. The Persian Gulf region is one of the regions in the world where security-political challenges can be clearly seen. This region, with eight countries (Iran, Oman, Iraq, Saudi Arabia, Kuwait, UAE, Qatar and Bahrain) different and sometimes contradictory in terms of territorial, demographic, social, political, economic characteristics; It is one of the most stressful areas in the world. The present study uses descriptive-analytical method and citing library, Internet and important international news sources to explain the security-political challenges of the Islamic Republic of Iran in the Persian Gulf region and is rationally analyzed. have given. The research question is formulated in such a way that what are the most important security-political challenges of Iran in the Persian Gulf region? After answering the question; The results show that two security-political challenges such as nationalism (Iran and Arab nationalism), religious differences (Sunni Wahhabism and Iranian Shiite Islam that have cultural roots) have challenged the Iranian security-political system; Thus, the direct factors mentioned in the research findings should also be considered. Such factors not only pose security-political challenges for the Islamic Republic of Iran today and in the next decade, but are also known to be the main obstacles to the formation of a dynamic convergence in the Persian Gulf region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Security Studies The Challenge of Nationalism Religious Cultural Challenge Iran Persian Gulf Region
1- افتخاری، اصغر و نصری، قدیر. (1383). روش و نظریه در امنیت پژوهی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
2- آشوری، داریوش (1379)، ما و مدرنیت، تهران: صراط.
3- آقایی، سید داوود و احمدیان، حسن (1389)، روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی؛ چالش های بنیادین و امکانات پیش رو، فصلنامه سیاست، دوره 40، شماره 2.
4- باطنی، محمدرضا (1371)، فرهنگ معاصر، تهران.
5- بمانیان، محمدرضا و هادی محمودی نژاد (1388). امنیت و طراحی شهری، تهران: انتشارات هله.
6- جعفری ولدانی، اصغر (1384)، نگاهی تاریخی به جزایر ایرانی تنب و ابوموسی، چاپ دوم، تهران: وزارت امور خارجه.
7- جعفری‌ولدانی، اصغر (1388)، چالش‌ها و منازعات در خاورمیانه، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
8- حافظ نیا، محمدرضا (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
9- حافظ‌نیا، محمدرضا و ربیعی، حسین (1392) مطالعات منطقه‌ای خلیج‌فارس، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
10- درایسدل، آلاسدایر، بلیک، جرالد، (1373)، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه.
11- درایسدل، آلاسدایر، بلیک، جرالد، (1373)، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه.
12- دوئرتی، جمیز و فالتز گراف، رابرت (1372)، نظریه‌های متعارض در روابط بین الملل، جلد اول، ترجمه علیرضا طیب، وحید بزرگی، تهران: قومس.
13- دهخدا، علی اکبر (1377) لغت نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهرات
14- رضویان، محمدتقی و پرویز آقایی (1393). بررسی و ارزیابی احساس امنیت اجتماعی در محله نمونه موردی (مطالعه تطبیقی محلات جماران و فاطمی)، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم انداز زاگرس، سال ششم، شماره 20، صص 57-43.
15- زارعی، بهادر (1394)، مطالعات منطقه ای خلیج فارس، انتشارات دانشگاه تهران.
16- زرقانی، سیدهادی، سجاسی قیداری، حمدالله و سیده زهرا موسوی (1395). درآمدی بر مهاجرت و امنیت، تهران: انتشارات انجمن ژئوپلیتیک.
17- عنایت، حمید (1372)، اندیشه سیاسی اسلام معاصر، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: نشر خورارزمی.
18- فرجی‌راد، عبدالرضا و سید مصطفی هاشمی (1396). عوامل موثر در ایجاد بی‌ثباتی سیاسی و امنیتی منطقه خلیج فارس، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دروه اول، شماره 22، صص 293-267.
19- کاظمی، علی اصغر، (1373)، روابط بین الملل در تئوری و عمل، تهران: نشر قومس.
20- مجتهدزاده، پیروز (1391)، جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی (ویراست2)، تهران: انتشارات سمت.
21- مجتهدزاده، پیروز (1391)، فلسفه و کارکرد ژئوپلیتیک (مفاهیم و نظریه‌ها در عصر فضای مجازی)، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
22- مدیری، آتوسا (1385). جرم، خشونت و احساس امنیت در فضاهای عمومی شهر، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره 22، ضض 28-11.
23- معین، محمد (1383)، فرهنگ لغت معین، چاپ دوم، تهران: ساحل.
24- مویر، ریچارد (1390)، درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، ترجمه درّه میرحیدر باهمکاری سید یحیی صفوی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
25- نصراللهی، فرشته (1389)، مذهب، فرقه گرایی و منازعه در آسیای جنوب غربی، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال سوم، شماره 10.
26- نصری مشگینی، قدیر (1377)، استیلای طالبان بر افغانستان و امنیت ملی ایران، ماهنامه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره های 134-133.
27- نورالهی، محمد حسین (1377)، فرهنگ علوم سیاسی و مطبوعاتی فارسی-انگلیسی، چاپ اول، تهران: رهنما.
28- نوروزی خیابانی، مهدی (1384)، فرهنگ جامع لغات و اصطلاحات سیاسی انگلیسی-فارسی، چاپ اول، تهران: نی.

29- Buzan, B. (1991), People, States and Fear: An Agenda for International Exile, NewYork, Palgrave.
30- Collins, J. M. (1998), Military Geography for professionals and the public, Building Security in a New World.
31- Hobden, S. and Wyn Jones, R.(2001), Marxist Theories of International relations, second edition. OXFORD UNIVERSITY PRESS.
32- Keller, E.J. (1997), "Rethinking African Regional Security", Regional Orders:
33- M. Morgan, P. (1997). "Regional Security Complexes and Regional Orders", Building Security in a New World edited by Patrick M. Morgan and David .Lake, Pennsylvania: The Pennsylvania State University Press. Pp: 297-213.
34- Petito,F.Hatzopoulos (2003). Religion in International Relation:Return from SADC.In Conflict Trends", Issue 1/2001; Pp21 -
35- Salman, M. A. Salman and Uprety, Kishor (2002), Conflict and Cooperation on South Asia’s International land, A Legal Perspective, Washington, D.C.: THE WORLD BANK.